Иран и САД одржаа индиректни разговори во Оман на 6 февруари и најавија нова рунда разговори следната недела во Женева. Оман повторно ќе биде посредник.
Разговорите во Оман беа први откако САД и Израел го нападнаа Иран во јуни минатата година, а се одржаа откако Трамп во јануари одлучи сепак да не го нападне Техеран, откако сериозно размислуваше за воена акција поради бруталното задушување на масовните протести во земјата.
Разговорите првично требаше да се одржат во Истанбул, но Иран побара тие да бидат преместени во Оман.
Протести и притисок врз Иран
Протестите во Иран избувнаа поради тешка економска криза, но наскоро се претворија во бунт против свештеничкиот режим. Тие ја зафатија целата земја и беа крваво задушени по три недели. Илјадници луѓе беа убиени, а десетици илјади беа уапсени.
Трамп оваа недела изјави дека верува оти Иран сака договор и изрази надеж дека преговорите ќе бидат завршени „во рок од еден месец“. Во спротивно, тој се закани со „многу трауматски“ последици.
„Ќе разговарам со нив колку што сакаат“, додаде тој, истакнувајќи дека во отсуство на договор, тие ќе преминат на „втората фаза“, што би било „многу тешко“ за Иранците.
Тој повторно потсети на американското бомбардирање на нуклеарните објекти на Иран за време на 12-дневната војна што Израел ја започна во јуни минатата година.
Во петокот, тој ја поддржа потенцијалната промена на режимот во Иран, велејќи дека „се чини дека тоа би било најдоброто нешто што можело да се случи“.
Скептицизмот на Нетанјаху
Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху изјави во четврток дека се надева дека американскиот претседател Доналд Трамп создава услови за договор со Иран што би избегнал воена акција.
„Му изразив (на Доналд Трамп) одреден скептицизам во врска со квалитетот на кој било договор со Иран“, рече Нетанјаху, еден ден по состанокот во Белата куќа. „Реков дека ако навистина треба да се постигне договор, тој мора да вклучува елементи што се многу важни (...) за Израел“, додаде тој.
„Не станува збор само за нуклеарното прашање, туку и за балистичките ракети и иранските прокси групи“, како што се либанскиот Хезболах, палестинскиот Хамас или јеменските Хути, нагласи израелскиот премиер.
Сепак, Техеран сака да зборува само за својата нуклеарна програма, а за возврат бара укинување на санкциите. Ги смета преговорите за својата моќна ракетна програма за црвена линија.
„Мислам дека условите што ги создава Трамп, во комбинација со фактот дека тие сигурно разбираат дека направиле грешка минатиот пат со тоа што не постигнале договор, можат да создадат околности за постигнување добар договор“, рече Нетанјаху.
Компромис е можен
Турскиот министер за надворешни работи Хакан Фидан изјави во интервју за „Фајненшл тајмс“ објавено во четврток дека е можен компромис за клучното прашање за збогатувањето на ураниум од страна на Иран. Западните земји го обвинуваат Иран дека се стреми да развие нуклеарно оружје, што тој го негира.
„Позитивно е што Американците се чини дека се подготвени да го толерираат иранското збогатување (...) во јасно дефинирани граници“, рече Фидан, кој разговарал со своите ирански и американски колеги. „Иранците сега сфаќаат дека мора да постигнат договор со Американците, а Американците разбираат дека Иранците имаат одредени ограничувања. Нема смисла да се обидуваме да ги принудуваме“, додаде тој.
Тој исто така верува дека американските напади би можеле да ја уништат инфраструктурата, но не и да го соборат иранскиот режим. „Не мислам дека ќе има промена на режимот“, рече тој. „Секако, владините институции и некои други цели би биле тешко погодени и оштетени, уништени. Но, режимот би останал функционален како политички ентитет.“
Пораките на Трамп за обемот на потенцијалниот договор беа двосмислени. Вашингтон инсистираше Иран да прифати ограничувања на својата ракетна програма и да ја прекине поддршката за своите посредници, како што се либанскиот Хезболах и јеменските Хути.
Но, по разговорите во Оман, кои ги опиша како „многу добри“, Трамп рече дека договор што ја опфаќа само нуклеарната програма на Иран би можел да биде „прифатлив“, објави FT.
Иран го отфрли барањето на САД на разговорите во Оман да не збогатува ураниум на своја територија, но покажа отвореност за дискусија за „нивото и чистотата“ на ураниумот или алтернативни аранжмани, вклучително и можен регионален конзорциум, изјави неименуван дипломатски извор за Ројтерс во тоа време.
Воен притисок
Трамп во петокот потврди дека „многу брзо“ ќе испрати втор носач на авиони, „УСС Џералд Р. Форд“, на Блискиот Исток со придружни бродови.
Носачот на авиони „УСС Џералд Р. Форд“, најголемиот во светот, е распореден во Карибите веќе неколку месеци како дел од операцијата на Трамп во Венецуела, која вклучуваше рации врз бродови за кои се сомневаше дека се занимаваат со трговија со дрога и кулминираше со заробувањето на венецуелскиот претседател Николас Мадуро во Каракас.
Носачот ќе му се придружи на носачот на авиони „УСС Абрахам Линколн“ и неколку други американски воени бродови на Блискиот Исток.
Последен пат кога САД имаа два носачи на авиони во регионот беше во јуни минатата година, кога ги нападнаа нуклеарните објекти на Иран.
Подготовки за подолга операција
Американската војска се подготвува за можноста за продолжена, неколкунеделна операција против Иран доколку Белата куќа нареди напад, изјавија за Ројтерс двајца американски функционери под услов да останат анонимни.
Портпаролката на Белата куќа, Ана Кели, изјави: „Претседателот Трамп ги има сите опции на маса во врска со Иран. Тој слуша низа перспективи за секое прашање, но ја носи конечната одлука врз основа на тоа што е најдобро за нашата земја и националната безбедност.“
Пентагон не сакаше да коментира.
Минатогодишната американска операција „Полноќен чекан“ беше еднократен напад врз нуклеарните објекти на Иран од страна на „скришни“ бомбардери долетани од САД. Иран одговори со многу ограничен напад врз американската база во Катар, со претходна најава.
Планирањето е покомплицирано овој пат, рекоа функционерите
Во подолга операција, американската војска би можела да ги таргетира иранските владини и безбедносни објекти, а не само нуклеарната инфраструктура, рече функционерот, без да навлегува во детали. САД очекуваат Иран да возврати и дека тоа ќе потрае некое време.
Ризиците за американските сили би биле многу поголеми во тој случај, бидејќи Иран има моќен ракетен арсенал.
Иранската одмазда, исто така, го зголемува ризикот од регионален конфликт.
Иран се закани дека ќе возврати со напади врз американските бази во регионот доколку САД ги нападнат.
САД имаат бази низ целиот Блиски Исток, вклучително и во Јордан, Кувајт, Саудиска Арабија, Катар, Бахреин, Обединетите Арапски Емирати и Турција.
Ултиматум или преговори?
Рос Харисон, истражувач во Институтот за Блискиот Исток, изјави за агенцијата Франс Прес дека разговорите повеќе личеле на американски „ултиматум“ кон Иран отколку на „вистински преговори“.
Со учеството во нив, Иран се обидува да „купи време за да може да ја обнови својата ракетна програма“, рече тој.
„Израел го турка Трамп кон поголема агресија, но Саудиска Арабија, Египет, Турција, Катар и Обединетите Арапски Емирати“ се обидуваат да го насочат „кон вистински дипломатски пат“, додаде тој.
